BM İnsan Hakları Sözleşmeleri

Uluslararası insan hakları hukuku, BM İnsan Hakları çalışmalarının ve desteklediği mekanizmaların temelini oluşturur. Bu yasal çerçeve, tarihte temel insan haklarını ortaya koyan ilk belge olan İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin (İHEB) kabul edilmesiyle doğdu. İHEB, Uluslararası Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi ve onun iki İhtiyari Protokolü ve Uluslararası Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi ile birlikte Uluslararası İnsan Hakları Hukukunun temel çerçevesini oluşturmaktadır.

Zamanla gelişen bu çerçeve artık aşağıdakileri de kapsamaktadır:

  • IHEB ve 10 temel insan haklar sözleşmesi
  • Bu sözleşmelerin komitenin sonuç gözlemleri, genel yorumları, bireysel başvuru kararları
  • BM Özel Usuller özel raportör, uzman, çalışma gruplarının raporları, bireysel başvuru kararları  

On Temel BM İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türkiye

 Sözleşmenin Yürürlüğe girişiTürkiye’nin onayı
1. Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme (ICERD)196516.09.2002
2. Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (ICCPR)196623.09.2003
2.1. Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşmeye Ek Seçmeli Protokol (ICCPR-OP1)196626.11.2006
2.2. Ölüm cezasının kaldırılmasını amaçlayan Uluslararası Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi’nin İkinci SeçmeliProtokolü (ICCPR-OP2)19892.03.2006
3. Uluslararası Ekonomik Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi (ICESCR)196623.09.2003
3.1. Ekonomik Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Sözleşmeye Ek Seçmeli Protokol (ICESCR-OP)2008İmzalamadı
4. Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (CEDAW)197920.12.1985
4.1. Kadınlara Karşı Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Sözleşmenin Seçmeli Protokolü (OP-CEDAW)199929.10.2002
5. İşkence ve Diğer Zalimane, İnsanlık Dışı veya Aşağılayıcı Muamele veya Cezaya Karşı Sözleşme (CAT)19842.08 1988
5.1. İşkence ve Diğer Zalimane, İnsanlık Dışı veya Aşağılayıcı Muamele veya Cezaya Karşı Sözleşmeye Ek Seçmeli Protokol (OP-CAT)200227.11.2011
6. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (ÇHS)19894.04.1995
6.1. Çocukların Silahlı Çatışmalara Müdahalesine Dair Çocuk Haklarına Dair Sözleşmenin Seçmeli Protokolü (OP-CRC-AC)20004.05.2004
6.2. Çocukların satışı, çocuk fahişeliği ve çocuk pornografisine ilişkin Çocuk Haklarına Dair Sözleşmenin Seçmeli Protokolü (OP-CRC-SC)200019.08.2002
6.3. Çocuk Haklarına Dair Sözleşmenin İletişim Prosedürüne İlişkin Seçmeli Protokolü(OP-CRC-IC)201426.03.2018
 7. Tüm Göçmen İşçilerin ve Aile Üyelerinin Haklarının Korunmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme (ICMW)199027.09.2004
8. İşkence ve Diğer Zalimane, İnsanlık Dışı veya Aşağılayıcı Muamele veya Cezaların Önlenmesi Alt Komitesi (SPT)2002  2011
9. Tüm Kişilerin Zorla Kaybedilmeden Korunmasına Dair Uluslararası Sözleşme (CPED)2006İmzalamadı
10. Engellilerin Haklarına Dair Sözleşme (CRPD)200628.09.2009
9.1.Engellilerin Haklarına Dair Sözleşmeye Ek Seçmeli Protokol (OP-CRPD)200610.02.2015

BM Temel İnsan Hakları Mekanizmalarına hızlı bakış

Hükümetler, uluslararası insan hakları sözleşmelerinin onaylanması yoluyla, sözleşme yükümlülükleri ve görevleriyle uyumlu yerel önlemler almayı ve mevzuatı yürürlüğe koymayı taahhüt eder. Taraf Devletlerin yükümlülüklerini yerine getirmediği ve mevcut mevzuatlarının ve mekanizmalarının insan hakları ihlallerini ele almadığı durumlarda, uluslararası insan hakları standartlarına ülke düzeyinde saygı gösterilmesini, uygulanmasını ve icra edilmesini sağlamaya yardımcı olmak için bölgesel ve uluslararası düzeylerde harekete geçirilecek mekanizmalar ve prosedürler mevcuttur.

İnsan Hakları Mekanizmaları

  • Sözleşme Organları (Komiteler)
    • BM Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi
    • BM Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi
    • BM İnsan Hakları Komitesi
    • BM Kadına Karşı Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılması Komitesi
    • BM İşkencenin Önlenmesi Komitesi
    • BM Çocuk Hakları Komitesi
    • BM Göçmen İşçiler Komitesi
    • BM İşkence ve Diğer Zalimane, İnsanlık Dışı veya Aşağılayıcı Muamele veya Cezaların Önlenmesi Alt Komitesi
    • BM Engelli Kişilerin Hakları Komitesi
    • BM Zorla Kaybetmelerin Önlenmesi Komitesi
  • BM Şartı Organları
    • İnsan Hakları Konseyi
      • Özel Usuller/Prosedürler
        • 46 tematik raportör, uzman, çalışma grubu
        • 14 ülke için raportör
      • Evrensel Periyodik İnceleme
      • İnsan Hakları Konseyi Tarafından Yetkilendirilmiş Soruşturmalar

İnsan hakları izleme ve göstergeleri

İnsan hakları standartlarının ve taahhütlerinin dünya çapında uygulanmasını sağlamak için izleme, insan hakları çalışmalarının kritik bir bileşenidir. BM İnsan Hakları, ilerlemeyi ölçmeye yardımcı olmak için bir göstergeler çerçevesi geliştirmiştir.

Bir insan hakkı ihlaline ilişkin nereye kimler başvurabilir?

 Özel Usuller /ProsedürlerSözleşme Organlarıİnsan Hakları Konseyi
Ne hakkında şikâyet edebilir?
Herhangi bir insan hakkı hakkında  
40’tan fazla Özel Prosedür yetkisinden birinin kapsamına giren haklardan herhangi biri  
Sözleşme kapsamında korunan haklardan herhangi biri  
Kimler şikâyette bulunabilir?
Mağdurlar
Mağdurlar adına hareket eden bireyler Mağdurların yazılı rızası varsa 
Birey veya topluluk gruplarıMağdurların yazılı rızası varsa
Sivil Toplum ÖrgütleriMağdurların yazılı rızası varsa
Ulusal insan hakları kurumlarıMağdurların yazılı rızası varsa 
 Model Şikâyet FormuModel Şikâyet FormuModel Şikâyet Formu

Daha fazla bilgi için kaynaklar

Sivil Toplum Alanı ve Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Sistemi – Sivil Toplum için Pratik bir Rehber
İnsan Hakları Göstergeleri Ölçme ve Uygulama BM Kılavuzu
İnsan Hakları İzleme ve Göstergeler

Bir cevap yazın

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Post comment